Haasten en onthaasten, botsen en ontharden. Adem de Stad neemt je mee op een muzikale wandeling door het kloppende hart van de stad. Ann Andries ging in gesprek met Tom Johnson (Zuidgeluid), Francis Pollet (I SOLISTI), Frederik Neyrinck (componist) en Max Greyson (schrijver).
Francis, jij bent artistiek leider van I SOLISTI. Hoe is het idee ontstaan?
Francis Pollet: Al ruim anderhalf jaar geleden zaten we met I SOLISTI samen met Hendrik Storme van DE SINGEL rond de tafel om een grootschalig participatief project op te zetten. Dat idee leefde al langer bij ons. Zowel DE SINGEL als I SOLISTI hebben de expertise en de slagkracht om zo’n project te realiseren, en we vinden het belangrijk om naast het reguliere concertaanbod ook in te zetten op inclusieve en drempelverlagende initiatieven. Een belangrijk thema binnen het seizoen 2025–2026 van DE SINGEL is adem. Dat resoneerde meteen sterk bij ons, aangezien adem ook essentieel is voor blazers. De keuze voor Frederik Neyrinck als componist was logisch, gezien zijn ervaring met participatieve projecten en zijn nauwe band met I SOLISTI en de I SOLISTI YoungStars. Na verschillende pistes kwamen we uit bij het idee om Zuidgeluid te betrekken, om ook kinderen uit Antwerpse scholen te laten meezingen. Van daaruit hebben we het team verder uitgebreid met een tekenaar voor het campagnebeeld en live visuals, en een schrijver voor de teksten. Adem de Stad vind ik dan ook een heerlijk klinkende naam voor dit spannende project.
Tom, kan je iets meer vertellen over Zuidgeluid?
Tom Johnson: Zuidgeluid zet zich in om zingen en musiceren breed toegankelijk te maken. Zingen is daarbij een belangrijk speerpunt, omdat het laagdrempelig is: je hebt er niets extra voor nodig. Maar het gaat ook over meer dan muziek. Het gaat over het vinden van een eigen stem — letterlijk en figuurlijk — binnen de stad en de samenleving. We organiseren jaarlijks verschillende projecten: Iedereen Zingt in DE SINGEL: een traject in scholen en vrijetijdshuizen dat uitmondt in een groot concert. Sing the City: een singalong op het Theaterplein met kinderen uit verschillende Antwerpse scholen. Ons eigen koortje Djamaloko dat wekelijks repeteert. Samenwerkingen, zoals nu met I SOLISTI en DE SINGEL, waarbij we onze expertise rond participatie inzetten. Onze vrij recente samenwerking rond Iedereen Zingt krijgt met Adem de Stad een bijzonder fijn vervolg.
Frederik, hoe pak je zo’n participatief project muzikaal aan?
Frederik Neyrinck: Bij participatieve projecten is het altijd zoeken, maar dat maakt het net boeiend. Voor de kinderen uit de scholen was het belangrijk om te weten wat haalbaar is. Daarvoor waren de gesprekken met Tom cruciaal: wat kan wel, wat niet? Op basis daarvan heb ik veel aangepast. De teksten van Max spelen ook een grote rol: ze nodigen uit om ermee aan de slag te gaan. Het werd een soort wisselwerking — een pingpong tussen tekst en muziek. Daarbovenop heb je nog de YoungStars en het kernensemble van I SOLISTI. Dat zijn drie heel verschillende groepen. De YoungStars en I SOLISTI ken ik goed en muzikaal staan ze sterk, dus daar kon ik verder op bouwen. Een extra uitdaging was de combinatie van mijn eigen muziek met fragmenten uit werk van Louis Andriessen. Dat vraagt een andere benadering, maar intussen beginnen alle elementen mooi in elkaar te vallen.
Max, hoe ben je te werk gegaan voor de teksten?
Max Greyson: Ik ben echt de klas ingegaan. Als romanschrijver had ik weinig ervaring met die doelgroep, maar het was ontzettend verrijkend. Ik stelde vragen zoals: Hoe beleven jullie de stad? Waar vinden jullie ademruimte? Hoe voelt het om op te groeien in de stad? Wat mij opviel, is dat 'de stad' voor hen een abstract of complex begrip is. Zij hadden het meer over concrete zaken zoals de bakker, het pleintje, de weg die ze wandelen/fietsen van huis naar school en terug. Ik heb vooral taal gesprokkeld — woorden die echt van hen zijn. Vanuit die workshops zijn de teksten gegroeid, vaak gebaseerd op hun dagelijkse ervaringen, zoals de weg van thuis naar school of een moment bij een ijskar. De rode lijn werd uiteindelijk een soort onmogelijke zoektocht naar stilte. Want stoppen met ademen kan niet — net zoals echte stilte in een stad niet bestaat. Frederik componeerde 9 nummers, al dan niet liedjes, die een muzikale verhaallijn vormen. De thematiek is universeel: het gaat over opgroeien in een stad, niet specifiek over Antwerpen. Tijdens de voorstelling sta ik ook zelf op het podium als spoken word artist. Ik ben een soort gids of personage dat de lijn doorheen de voorstelling bewaakt en richting geeft.
Tom, Hoe werden de liedjes verder uitgewerkt en aangeleerd?
Het traject liep over een langere periode dan gebruikelijk. De scholen startten al in november, zodat het materiaal kon rijpen en groeien. De kinderen werkten regelmatig met de liedjes, ook wanneer de coaches er niet waren. Er werden extra opdrachten gegeven en ze mochten bijvoorbeeld stemmen op hun favoriete stuk. In het begin zagen ze nog niet het geheel, maar gaandeweg groeide het besef dat alles samenkomt in één voorstelling. Dat heeft hun enthousiasme duidelijk aangewakkerd. Het blijft een muzikale uitdaging, omdat het niveau sterk varieert. Maar net die oprechtheid — ook momenten van ‘ik heb geen zin'— maken het authentiek.
Francis en Tom, hoe verhouden de verschillende groepen zich op scène?
De groep bestaat uit een 100-tal kinderen uit Antwerpse scholen De Piramide, het Alberreke en Het Kompas, 17 Youngstars (de groep jonge blazerstalenten die gedurende een jaar door I SOLISTI worden gecoacht) en het kernensemble van I SOLISTI. De jongste YoungStars (11–13 jaar) stralen enorm veel plezier uit en kijken er erg naar uit. Zij zijn al vertrouwd met de muzikale taal van Frederik Neyrinck, wat een groot voordeel is en iets waar we best trots op mogen zijn, dat deze jonge musici al zo vroeg in aanraking komen met nieuwe muziek en deze onmiddellijk herkennen en bijzonder goed aanvoelen. Ook de interventies van ‘Workers Union’ van Andriessen hebben de YoungStars reeds aardig onder de knie. Ik vind het ook belangrijk dat onze jongeren in aanraking komen met een dergelijk ritmische muziektaal. Een complex en ritmisch werk dat goed aansluit bij het thema van de stad. Dat stuk vormt als het ware een rode draad in de voorstelling en wordt vooral gedragen door de ware YoungStars en de musici van I SOLISTI.
Wie leidt alles muzikaal in goede banen op het podium?
Francis: Ik probeer het geheel in goede banen te leiden op het podium, als het ware een hectische tocht door de stad. Maar ik sta er gelukkig niet alleen voor.
Tom: Daarnaast staan ook drie begeleiders van Zuidgeluid, Lara Denies, Lotte Van Havere en ikzelf, mee op scène. Zij dirigeren de kinderen waar nodig en zingen soms mee.
Er worden ook live tekeningen gemaakt tijdens de voorstelling. Hoe moeten we ons dit voorstellen?
Francis: Ja, kunstenaar Lies Van Gasse die ook het campagnebeeld maakte, maakt live tekeningen tijdens de voorstelling. Die vertrekken vanuit een basis, maar ontwikkelen zich organisch mee met de muziek en de tekst. Het is geen letterlijke illustratie van elk onderdeel, maar een visuele laag die meebeweegt met het geheel. Dat zal voor ons allemaal een verrassing zijn op het moment zelf.
Wat willen jullie met deze voorstelling vertellen?
Tom: De kern is dat dit een voorstelling is, gedragen door de kinderen van de stad. Zij zijn niet alleen uitvoerders, maar ook inhoudelijke dragers. Hun stemmen, woorden en ervaringen vormen de basis. Het is een verhaal, verteld door de inwoners van de stad — en vooral door haar toekomst.
Hoe ziet de laatste fase richting de première eruit?
Het wordt een spannend proces. Veel puzzelstukken komen pas op het einde samen. Tijdens der epetities worden zaken zoals timing, cues en balans verder uitgewerkt. Vaak valt alles pas echt in elkaar op de dag zelf. Maar net die spanning zorgt voor focus en energie.
Wat met de toekomst van het project?
Francis: De voorstelling wordt integraal gefilmd en zal verderleven. Het is de bedoeling om Adem de Stad ook in andere steden op te zetten, telkens met lokale scholen. Het volledige proces wordt gedocumenteerd en uitgewerkt tot een format. Organisaties die interesse hebben, kunnen contact opnemen met I SOLISTI. Samen met Zuidgeluid kan er dan een traject worden opgezet dat uitmondt in een voorstelling in het voorjaar.
Ann Andries