Merce Cunningham

Mercier ‘Merce’ Cunningham, vader van de hedendaagse dans, werd geboren in 1919 in Centralia, in de staat Washington, in het noordwesten van de Verenigde Staten. Merce Cunningham bevrijdde de dans van alle denkbare beperkingen en ontnam het publiek bovendien zijn vertrouwde referentiepunten.
Via een korte omweg langs het theater belandt hij in New York bij Martha Graham, die hem al snel tot sterdanser van haar gezelschap promoveert. Er had zich in de wereld van de Amerikaanse dans al een eerste revolutie voorgedaan met Martha Graham, de grondlegster van de Amerikaanse ‘modern dance’. Haar bewegingstaal en danstechnieken druisten in tegen de conventies van het klassieke ballet. Maar wat zij nooit in vraag gesteld had, was de dans als dramatisch gebeuren. Bij haar stond de dans steeds in functie van een bepaalde maatschappelijk of psychologisch relevante vertelling. Onder invloed van componist John Cage - die hij in 1938 ontmoet, waarna zij onafscheidelijk worden - gaat hij op zoek naar zijn eigen danstaal.
Zijn dans ontwikkelde zich als autonome kunstvorm, met eliminatie van alle elementen die deze autonomie in de weg staan. Beïnvloed door het zenboeddhisme, gebruikte Cunningham het toeval als uitgangspunt voor structuur en beweging. In navolging van John Cage paste hij toevalsprocedures toe tijdens het creatieproces, waarbij vooral de I Ching met zijn 64 kaarten als methode werd gevolgd. Bij de keuze van de volgorde van de bewegingen, ontstond hierdoor een veelvoud aan ‘centra’ in tijd en ruimte. Het fundamenteel antidogmatisme van deze filosofie en de stelling dat elk individu zijn eigen intrinsieke waarden heeft, brachten Cunningham ertoe elk materiaal als uniek te beschouwen. Bovendien wees hij de idee dat de kunstenaar door middel van zijn artistiek product emoties moest opwekken, radicaal van de hand. Eerst koppelde hij de beweging los van het narratieve. Hij bande opzettelijk elke boodschap of betekenis uit zijn dans.
Bij de oprichting van The Merce Cunningham Company in 1953 waren muzikanten en schilders zijn eerste publiek. Voor lange tijd afgesneden van het dansmilieu door onbegrip, leidde het gezelschap de eerste tien jaar een nomadenbestaan in Amerika. Pas in 1964 kwam de doorbraak door de eerste tournee in Europa. Merce Cunningham zette onverdroten zijn vormvernieuwingen voort. De bewegingen werden technisch complexer, met willekeurig bepaalde explosieve wendingen en verrassende rustperiodes. Hij die de dans volledige autonomie gaf, trok die lijn door naar de muziek, het decor, de kostuums. Elk onderdeel van de voorstelling was evenwaardig.
Merce Cunningham stierf in 2009 op hoge leeftijd en had er als danser en choreograaf een loopbaan van 70 jaar op zitten. Hij creëerde om en bij de 200 choreografieën. Vanaf midden de jaren 80 rolden we vele malen de rode loper voor hem uit in deSingel. Bij dit alles was het steeds terugkerende credo voelbaar: kunst mag het publiek niet kant en klaar worden voorgeschoteld, de toeschouwer zelf moet een creatieve inbreng hebben door in de veelheid van gegevens, beelden, geluiden en prikkels die hem geboden worden, een eigen artistieke beleving te zoeken.

laatste update: 7 juni 2019