Sasha Waltz - Schaubühne Am Lehniner Platz

In januari 2000 nam Sasha Waltz, geboren in Karlsruhe in 1963, de artistieke leiding van de Berlijnse Schaubühne, samen met regisseur Thomas Ostermeier. Waltz studeerde aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling in Amsterdam en legde zich na een verblijf in New York toe op improvisatietechnieken. Die blijven nog steeds de basis van elke nieuwe productie. 'Zweiland' werd gemaakt in 1997 in opdracht van de Berliner Festspiele rond 'Beelden van Duitsland', een thematiek die zij nu eens ironisch, dan weer melancholisch behandelt. Sasha Waltz braakt beelden uit, ontembaar, onstuitbaar. Haar 'duoland' bestaat uit twee Duitslanden die aan elkaar vasthangen als een Siamese tweeling. De choreografe put uit herinneringen aan de kindertijd maar evenzeer uit het collectieve geheugen van een land van dichters en denkers, musici en vertellers, van legenden en volkse gezangen. De echo van een melancholische poëzie vermengt zich met scènes die verband houden met ruïnes, heropbouw, vertrek, transformatie. Pijnlijk euforisch klinkt het lied 'Wir sind das Bauvolk der kommenden Welt'. Dialogen en liederen uit barok en romantiek accentueren de ambiguïteit van de ernst en de droge humor in dit levenslustige danstheater. 'Zweiland' is een aaneenschakeling van tragikomische minidrama's, gegrepen uit het dagelijkse leven of uit de fantasie. 'Körper' is heel anders. Het verschil tussen beide voorstellingen zit hem in het ritme, de toon, de ruimtelijke organisatie. Hier nauwelijks een decor (geen ijskasten, canapés of tv-toestellen) en geen frivoliteiten, maar koelheid, ingetogenheid, naaktheid, afstandelijkheid. Beide choreografieën werden geconcipieerd in een totaal andere ruimte, maar wel telkens met een sterk verleden. 'Zweiland' werd gecreëerd door het gezelschap 'Sasha Waltz & Guests' in Sophiensaele, een oude feestzaal in het oostelijk gelegen Berlijn Mitte. Daar hield de legendarische revolutionaire marxiste Rosa Luxemburg in het begin van de eeuw haar toespraken. Het ruikt er naar vochtigheid en schimmels, naar vergane glorie. Daartegenover staat de Schaubühne am Lehniner Platz in het westelijk deel van Berlijn, het bastion van grote theatervernieuwing in de vroege jaren zeventig, waar 'Körper' werd gecreëerd. Alles wat maar enigszins aan vroeger zou doen denken, werd er weggehaald. Wat rest is een kale ruimte, blote muren, geen voordoek. De speelruimte is hoog en open en heeft de aanblik van een kathedraal, na de beeldenstorm. Slechts een zwarte muur, diagonaal geplaatst, zorgt voor een scheiding. De ruimte is zo massief dat het van moed getuigt om hier je nieuwe choreografie voor het voetlicht te brengen. Tegenover deze architectuur kan je alleen maar iets heel krachtigs stellen of roemloos ondergaan. Sasha Waltz heeft het pleit gewonnen. 'Körper' toont de kracht van lichamen, van stilte en je tijd nemen, van het lichaam als geheugen. De choreografe bouwt verder op een werk dat zij in juni 1999 maakte bij de opening van het Joodse Museum in Berlijn, waar de architectuur van Daniel Libeskind je naar de keel grijpt. Beelden uit een traumatiserend verleden. Verminkte lichamen of niet, getoond in de naakte en zwijgende ruimte schoppen zij je een geweten. 'Körper', hoe kan het ook anders, is een onderzoek naar de betekenissen van het lichaam, een introvert, beschouwend en ontroerend manifest.