William Forsythe - Ballett Frankfurt

Na het overdonderend succes van 'Eidos:Telos' van het Ballett Frankfurt in december 1996, speelt dit hedendaagse balletgezelschap van wereldformaat opnieuw in onze eigen Rode Zaal. Een kleinschaliger programma weliswaar bestaande uit een keuze van duo's en trio's. 'Of any if and', een eminent ontroerende liefdes-pas de deux, staat naast speelse, ogenschijnlijk vrije, maar immer door choreograaf William Forsythe sterk gestructureerde lichaamsfraseringen in triovorm. Forsythe begon als balletdanser. Hij was en is nog steeds een groot bewonderaar van George Balanchine, choreograaf van het New York City Ballet. Op drieëntwintigjarige leeftijd trok Forsythe naar Duitsland. Hij was vastbesloten om choreograaf te worden, een choreograaf van het ballet. Forsythes nadenken over de dans ontstond vanuit de geometrie van het ballet. Van nature houdt deze kunstenaar immers van rekenkundige systemen en wiskundige processen, van structuren. Zijn hybride dans vertrekt dan ook vanuit klassieke balletposities, die vervolgens ontrafeld, 'gedestructureerd' worden: de choreografische structuur wordt versplinterd tot de kleinst denkbare eenheden. Geen uitzuivering, maar een aftasten van een ontiegelijk aantal bewegingsmogelijkheden van de ledematen, tot in de kleinste gewrichten. Niet de regels volgen, maar ze openbreken. Forsythe zegt op zoek te zijn naar het verdwijnpunt van de choreografie. Een daad van verzet tegen een danstechniek die eeuwenlang geformaliseerd werd volgens vaststaande, onaantastbare codes. "Hoe meer je controle prijsgeeft en je overlevert aan een soort transparantie van het lichaam, aan een gevoel van verdwijning, hoe meer je in staat zal zijn een gedifferentieerde vorm en een gedifferentieerde dynamiek te vinden." Forsythe ordent de chaos, organiseert de dans. De ontelbare danspassen die zijn methode genereert, blijven geen amorfe bewegingsmassa. Forsythe geeft de verantwoordelijkheid voor elke pas terug aan zijn dansers die, het streven naar een verstarde, vormelijke schoonheid voorbij, elke beweging zo extreem mogelijk dienen uit te voeren. Het concept van de dans als een vorm van denken, als een proces van abstractie, veronderstelt dat de dansers naar zichzelf kunnen kijken als naar een artificiële constructie. Forsythe zelf ontwerpt groepsformaties, schikt en herschikt de volgorde. Hij reorganiseert de verbanden tot ze niet meer lineair zijn. In de ketting van bewegingen die daarop volgt, zijn de afzonderlijke schakels niet meer te onderscheiden. Tevens manipuleert Forsythe in zijn ordening van de dans telkens ons bewustzijn van de ruimte, samen met de tijd het basisprincipe van elke choreografie. Hij zoekt de grenzen op van het waarnemingsvermogen van de toeschouwer. "Welcome to what you think you see." Forsythes vormtaal is nieuw en uniek. Hoewel waarschijnlijk even revolutionair als zijn grote voorganger Balanchine en ongetwijfeld één van de grootste choreografen van onze tijd, heeft William Forsythe geen school zoals Parts van Anne Teresa De Keersmaeker. Op de vraag naar het waarom antwoordt William Forsythe dat zijn gezelschap geconcipieerd is als een laboratorium, een broeiplaats voor bewegingsonderzoek en -experimenten, een plaats ook waar choreograaf en dansers in volledige symbiose kunst creëren. Dat aspect, het samengaan van een zoekend brein, een lenige geest en de energie van uiterst getalenteerde, creatieve dansers tot het resulteert in kunst, willen wij dit keer benadrukken. In een dansvoorstelling met duo's en trio's ligt de focus onvermijdelijk op de danser en hoe die zich transformeert doorheen de dans. Forsythe, die een choreografie nooit als een compositorisch dictaat beschouwd heeft, laat de laatste jaren de bewegingsfrasen zo veel mogelijk door zijn dansers bedenken. Niet de choreografie, maar het dansen komt bij hem op de eerste plaats. Het beeld van het kunstenaarsgenie als getormenteerd individu vindt hij ouderwets negentiende-eeuws. Hij gelooft in het collectieve gebeuren, in de samenwerking met de anderen. Hij stimuleert hen bovendien om, net als hij, grenzen te overschrijden en nieuwe horizonten te verkennen. Wie dit voorbeeld volgde, is Stephen Galloway. Jarenlang was hij één van de topdansers van het gezelschap, nu ontwerpt hij de kostuums voor menige choreografie van Forsythe en is hij de stilist van de modeshows van Issey Miyake. 'William Forsythe in choreografische samenwerking met het ensemble': een programmatorisch statement, een aanzet tot een vrije, creatieve toekomst, een toekomst-in-beweging.