Christian Zacharias

Dat Franz Schubert (1797-1828) slechts eenendertig jaar oud werd, kan je zeker niet uit de kwaliteit en de hoeveelheid van zijn oeuvre aflezen. In bijna alle genres - kamermuziek, orkestwerken, religieuze composities en een immens aantal liederen - heeft hij meesterwerken van eerste rang geschreven. Dat hij daarbij, tegen eigen weten in, onder de slagschaduw van Ludwig van Beethoven vandaan wist te komen, is pas na zijn dood tot het grote publiek doorgedrongen. Ter ere van zijn tweehonderdste verjaardag hebben we in deSingel gekozen voor twee integrales. Een eerste, gespreid over vier avonden, met alle klaviersonates door Christian Zacharias; en een tweede, met de totaliteit van zijn symfonieën, uitgevoerd door Jos van Immerseel en zijn orkest Anima Eterna. Het is zeker niet onjuist Schuberts globale muzikale thematiek te vatten met sleutelwoorden die in zijn liederen aan bod komen: het ontheemd en altijd onderweg zijn, Heimat, angst, hoop, eenzaamheid en verlangen; al deze gevoelens trillen mee, ook in zijn pianomuziek. Niet alleen deze typisch romantische gevoelswereld maar ook de haast visionaire tijdsbeleving in Schuberts pianosonates zal Christian Zacharias ter voorbereiding van zijn concerten in deSingel onderzoeken. Voor Zacharias is de overlengte van enkele sonates, door sommige critici als compositorische onkunde uitgelegd, eerder Schuberts sterke punt. Daarbij gaat het in Zacharias' visie niet om de romantische verzuchting naar eeuwigheid, maar om het eindeloos verderspinnen van melodieën. Met zijn interpretatie zal de pianist Schuberts eigen stijl, de vermenging van onbewust en organisch componeren gekoppeld aan een doelbewuste opbouw, volledig trachten te doorgronden. Het heeft vrij lang geduurd voor men inzag dat Schubert in zijn symfonieën de directe en rechtmatige erfgenaam is van Haydn en Mozart. Dat hij in zijn laatste twee symfonieën (de Onvoltooide en de Grote) evenmin voor Beethoven hoeft onder te doen, behoort eveneens tot de nieuwere inzichten. Jos van Immerseels interpretatie van de acht symfonieën van Schubert vindt haar uitgangspunt bij de instrumentatie. Schuberts transparante schrijfwijze, experimentele harmonie en liedachtige melodieuitwerking vragen immers om een uitvoering met historische instrumenten. Het mag verwonderlijk klinken, maar anno 1996 is er nog steeds geen kritische uitgave van Schuberts symfonieën. Een van de taken van deze integrale met Anima Eterna is precies uit te zoeken welk materiaal gebaseerd is op de autograaf van Schubert.