Concerto Italiano

Sinds de opkomst en de zwaar bevochten erkenning van de authentieke uitvoeringspraktijk in de barokmuziek is de nauwkeurige studie van manuscripten en andere historische bronnen een vitaal en onoverkomelijk onderdeel van het musiceren geworden. In onze reeks Oude Muziek willen we drie ensembles voorstellen die binnen deze traditie elk op hun eigen manier muziek van pakweg de veertiende eeuw tot en met de barok hebben onderzocht en uitgevoerd. Ieder concert heeft daarbij zijn eigen zwaartepunt. Het Concerto Italiano, vooral bekend als madrigaal-ensemble, is voor het eerst in deSingel te gast en dat in een meer uitgebreide bezetting onder leiding van Rinaldo Alessandrini. Drie Italiaanse componisten, vertegenwoordigers van de Napolitaanse stijl (met in het vocaal werk als voornaamste kenmerk secco recitatieven die alterneren met virtuose aria's) uit de late zeventiende en vroege achttiende eeuw staan op het programma. Van de rond de eeuwwisseling in heel Europa beroemde Giovanni Battista Bononcini (1670-1747), die met Händel in Londen een muzikaal duel uitvocht en verloor, krijgen we twee korte symfonieën te horen; van zijn minder gekende jongere broer Antonio Maria Bononcini (1677-1726) het prachtige vormgestrenge en ingetogen Stabat Mater. Van de bekendste "Napolitaan", Giovanni Battista Pergolesi (1710-1736), vertolkt Concerto Italiano het Salve Regina, een lofzang op de goedertierendheid van de Maagd Maria. The Sixteen met Harry Christophers als leider, legt het accent eveneens mediterraans met twee Spaanse componisten uit de tweede helft van de zestiende eeuw en een Italiaanse tijdgenoot van Bononcini, Antonio Lotti (1667-1740). Hoofdmoot van dit concert is de Requiemmis van Tomas Luis de Victoria (1548-1611), allicht de grootste Spaanse renaissancecomponist. Zijn werk wordt gekenmerkt door een hoge intensiteit en doordringendheid gekoppeld aan een haast mystieke hartstocht. Hartstocht, ingetogenheid en een maximum aan muzikale expressiviteit, dát zijn de elementen van ieder optreden van Paul van Nevel en het Huelgas Ensemble. Ook zij zijn voor het eerst in deSingel aanwezig. Hun eerste concert Ut oratorio Musica exploreert in vier hoofdstukken de weg die de Italiaanse componisten (anoniemen en anderen) hebben afgelegd van het middeleeuws constructivisme tot de muzikale tekstbeleving van de renaissance. Zo beïnvloedde de muziek van het Trecento (1400) de Franse Ars Subtilior en gaf de vijftiende eeuw in Italië de aanzet tot humanistische tendensen in de muziek. Getuigen hiervan zijn experimenten met het perspectief door middel van de uitbreiding van het aantal stemmen en van het stemmenmateriaal. In de zestiende eeuw tenslotte toonde Italië Europa de weg naar een muzikaal humanisme en maniërisme, met de opkomst van het madrigaal en het muziektheater. Het tweede concert met Huelgas draagt de sprekende titel De waanzinnige veertiende eeuw en tracht op één avond een beeld te geven van die eeuw en haar muziek die zoals Paul van Nevel het uitdrukt "een perfecte weerspiegeling is van de middeleeuwse maatschappij: contrastrijk, niet-academisch, grensoverschrijdend, steeds bewegend tussen traditie en gewaagd romantisme".