Concerto Italiano - Rinaldo Alessandrini

Dat Claudio Monteverdi (1567-1643) - zoals uit zijn geboorte- en sterfdata blijkt - in de overgangsperiode van renaissance naar barok heeft geleefd, betekent geenszins dat hij als een overgangsfiguur mag beschouwd worden. Integendeel, je kan zonder enige twijfel stellen dat Monteverdi aan de wieg staat van de aflossing van de Vlaamse polyfonie door de nieuwe Italiaanse stijl, zoals die zich in de nieuwe genres als opera, solocantate en geestelijk concert concretiseert en waarbij de klemtonen op de harmonie, het concerteren en de daarmee gepaarde gaande ontplooiing van de instrumentale muziek komen te liggen. Zijn invloed op de verdere ontwikkeling van de Europese kunstmuziek en zijn blijvend frisse moderniteit kunnen niet genoeg onderstreept worden. Monteverdi's carrière is quasi over twee steden verdeeld. Na zijn opleiding in zijn geboortestad Cremona, waar hij als kind bij de muziekkapel van de kathedraal ingelijfd werd en zijn eerste compositorische stappen zette, kwam hij terecht bij het glansrijke hof van de hertogen van Mantova. Hier schreef hij een groot deel van zijn oeuvre, madrigalen en geestelijke muziek en L'Orfeo, een "favola in musica", die als een van de eerste opera's bekend staat. Tweeëntwintig jaar later, want zo lang bleef Monteverdi in dienst van Mantova ondanks de chronisch slechte betaling, kreeg hij een aanstelling als "maestro di Capella di San Marco" in Venetië. Venetië was toen als wereldstad en -macht hét centrum van de Europese cultuur. Monteverdi vond er de juiste voedingsbodem voor zijn creativiteit en zou er tot aan zijn dood, op 29 november 1643, blijven wonen en werken. Uit Monteverdi's omvangrijke oeuvre hebben we bij het eerste concert gekozen voor geestelijke liederen uit de in 1640-41 in Venetië verschenen Selva Morale e Spirituale. De titel die zoveel als moreel en geestelijk woud betekent, verwijst naar de stilistisch grote verscheidenheid en diepgang van de eenenveertig stukken die in de verzameling zijn opgenomen. Het vocaal en instrumentaal ensemble Ex Tempore onder leiding van Florian Heyerick brengt een eigen keuze waarmee ze het rijke klankpalet en de subtiele kleurschakeringen, zo eigen aan Monteverdi, tot klinken zullen brengen. De Vespro della Beata Vergine ontstonden dertig jaar eerder, nog ten tijde van Monteverdi's verblijf in Mantova. Het werk betekent een mijlpaal in de geschiedenis van de kerkmuziek van de vroege zeventiende eeuw en verenigt stijlkenmerken van zowel de prima prattica - zeg maar de oude, archaïsche stijl zoals de mis waarmee het werk begint - als deze van de secunda prattica - de moderne revolutionaire stijl, die zowat Monteverdi's handelsmerk is geworden. Uitvoerder hier is het vocaal ensemble Cantus Cölln onder leiding van luitist Konrad Junghänel. Het ensemble nam het werk reeds enige jaren geleden voor cd op en wil met deze live-uitvoering een nieuw licht werpen op het meesterwerk. Het derde en laatste concert toont Monteverdi's wereldlijk scheppen. De laatste madrigalist wordt hij wel eens genoemd en inderdaad, de acht madrigalenboeken die Monteverdi publiceerde (een negende verscheen in 1651 postuum) betekenen met hun meer dan tweehonderd stuks zowat de apotheose van het genre. Bovendien verschaffen ze inzicht in de volledige ontwikkeling en rijping van de componeerstijl van de meester van Cremona. Het Italiaanse ensemble Concerto Italiano was reeds vorig jaar met groot succes bij ons te gast. Met hun Antologia dai vari Libri di Madrigali bevinden ze zich geheel op eigen terrein.