Koor en Orkest Collegium Vocale

Het is nagenoeg onmogelijk over de persoon en de betekenis van Johann Sebastian Bach niet in superlatieven te spreken. En inderdaad, bij het overschouwen van Bachs oeuvre, valt naast de ongelooflijke veelheid van zijn werken, de diversiteit van de verschillende composities op. Daarbij vormen de kerkcantates de hoofdmoot in zijn muzikale schepping. Van de ruim driehonderd kerkcantates die Bach componeerde - het merendeel tussen 1723 en 1729 in Leipzig waar Bach sinds '23 Kantor was - is slechts twee-derde bewaard. De kerkcantates hadden hun vaste plaats in de lutheraanse liturgie. In Leipzig moest de cantor iedere zondag en op bepaalde hoogdagen - zo'n negenenvijftig keer per jaar dus - voor een muzikaal programma binnen de mis zorgen met naast motetten en koralen eveneens een cantate. Deze diende op de lectuur van het evangelie te volgen en ging aan het sermoen vooraf - al hield Bach zich niet altijd aan die volgorde en liet hij soms één cantate in twee delen horen of componeerde hij dubbelcantates: één voor, één na het sermoen. De tekst vormde het eerste en belangrijkste element van de cantate, de muziek was slechts het vehikel om de vrome boodschap over te brengen. De tekst verwoordde het liturgisch thema van de dag en bestond uit diverse elementen: al dan niet geparafraseerde passages uit de bijbel, koralen of vrije verzen van anonieme of toen bekende dichters. Formeel gezien lag het genre al zo'n vijftig jaar vast, maar Bach zou Bach niet zijn als hij zich op stereotypen had laten vastpinnen. Vooral met de werken uit de eerste Leipziger jaren creëerde hij niet alleen een opmerkelijk dens repertoire maar ook een rijke vormentaal wars van ieder steriel schematisme. Dat valt direct op in het concert van Philippe Herreweghe en zijn Collegium Vocale, waar drie van de vier cantates voor de eerste adventszondag worden vertolkt. Ze gaan alledrie terug op dezelfde tekst van Luther, Nun komm der Heiden Heiland, en zijn qua bezetting en toon toch geheel van elkaar verschillend. In het concert van het Koor en Barokorkest van de Nederlandse Bachvereniging zal te horen zijn hoe Bach zijn eigen composities recycleerde. Elk van de vier cantates gebruikt immers elementen uit vroegere instrumentale werken. Zo verwerkt de cantate BWV 207a het eerste en de cantate BWV 174 het derde Brandenburgs concert. Voor de derde avond binnen de Bachcyclus staat de Hohe Messe op het programma in een uitvoering door het koor en orkest van La Petite Bande. De Hohe Messe of H-Moll Messe genoemd, is de enige van Bachs missen die alle onderdelen - het Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus met Osanna, Benedictus, Agnus Dei en Dona Nobis Pacem - van een missa ordinarium omvat. Het is een in alle opzichten monumentaal werk, waarvan de uitvoering een feestelijke, muzikale gebeurtenis van uitzonderlijk belang vertegenwoordigt.