Christoph Marthaler - Volksbühne Am Rosa-Luxemburg-Platz

"Het is nu precies een jaar geleden" en "Als we dat maar wisten!". Tussen die eerste zinsnede uit augustus en de laatste uit oktober 1900 zet Tsjechov in 'Drie Zusters' zijn personages op de hem zo vertrouwde trein der traagheid die rijdt door een wereld in stilstand. Bestemming: nergens. "Misschien wordt het niet eens een stuk maar een hoop vervelende onzin uit de Krim", schrijft hij op 5 augustus. Dat zou het in andere handen ongetwijfeld ook geworden zijn: een melige soap avant la lettre, een belabberde tearjerker, een leugenachtige smartlap. Maar niet zo voor de arts Tsjechov, voor wie zijn personages als het ware patiënten zijn die hij klinisch maar alert en meevoelend onderzoekt. Hun inertie, hun loze lijden aan het leven wordt door hem ironisch, zij het niet zonder mildheid, gerapporteerd en in beeld gebracht. Tsjechov bleef, tot onbegrip van zijn tijdgenoten, de meeste van zijn stukken hardnekkig "vaudevilles" noemen. Dat heeft niets cynisch: het gaat bij hem om de spanning en de dialectiek tussen drama en toeval, tussen het zijn en de schijn, tussen het doen en het zich voordoen. Het drama zit in de personages zelf en niet in wat hen overkomt binnen de context van het stuk. Die voorvallen schokken hen weliswaar maar veranderen hun leven niet. Ze zijn steevast de verkeerde personages in het verkeerde stuk dat daarmee de definitie zelf van een vaudeville wordt. 'Drie Zusters' is een verhaal van futiele verlangens en morsige levens. Een verhaal dat tenslotte eindigt in een weerloze terugkeer naar dezelfde kringloop met steeds de vruchteloze hartekreet: "Naar Moskou, naar Moskou!" De Zwitserse theatermaker Christoph Marthaler, leerling van Jacques Lecoq en muzikaal geschoold, werkte de laatste jaren als autonoom theatermaker bij voorkeur aan de Volksbühne in Berlijn, het Schauspielhaus van Hamburg en voor de Salzburger Festspiele. In 1999 keert hij terug naar Zwitserland waar hij tot intendant van het Schauspielhaus Zürich benoemd werd. Vanwege zijn muzikale opleiding beweegt hij zich voornamelijk op het terrein van de "composietvoorstellingen", steeds met een subtiele muzikale inslag. Af en toe waagt hij zich aan een heus repertoirestuk: vorig jaar ensceneerde hij 'Kasimir und Karoline' van Ödon von Horvàth, dat uitgeroepen werd tot de beste Duitstalige theaterproductie van het jaar en waarin hoofdrolspeler Josef Bierbichler gelauwerd werd als acteur van het jaar. Daarbovenop kregen Marthaler en zijn vaste scenografe Anna Viebrock voor hun gezamenlijk oeuvre ook nog de prestigieuze Kortner-prijs. In september 1997 creëerde het duo in de Berlijnse Volksbühne 'Drei Schwestern', een bijwijlen komische maar ook wrange hedendaagse lezing van Tsjechovs tekst. 'Drei Schwestern' van Marthaler en Viebrock situeert zich in de hall van een uitgewoonde ruimte, met een majestueuze trap die van het gelijkvloers naar de nok voert en langs de andere kant weer afdaalt naar een onzichtbare kelder. In die diepte, het lege niets, staren de drie zusters lethargisch. Een beklijvend beeld voor de onbarmhartige uitzichtloosheid die hen teistert. Een plek als een vagevuur, geprangd tussen de hemel der verlangens en de hel der alledaagsheid. Marthalers drie zusters zijn geen beminnelijke jonge vrouwen die bang zijn hun leven te verdoen aan de verveling van een provinciestad, maar drie schimmige, uitgebluste, ouder wordende vrouwen, die het al lang niet meer over Moskou hebben. Die stad is enkel nog een houten kader met een vergeelde treindienstregeling. Immers, bij Marthaler primeert niet meer het discours over de nutteloosheid van de plattelandsburgerij versus het verlangen naar werk en verandering in het prerevolutionaire Rusland, maar de vaststelling op het einde van de twintigste eeuw van werkloosheid tout court. 'Drei Schwestern' van Marthaler: een fraai tableau van beangstigende sociale stilstand, een pareltje van hedendaagse theaterkunst