Gerardjan Rijnders - Toneelgroep Amsterdam

"Dat wat voor u, regisseur, een te scheppen illusie is, is daarentegen voor ons de enige werkelijkheid!" Zes personages zijn door hun schrijver halverwege het scheppingsproces in de steek gelaten. Op zoek naar een auteur die hun verhaal kan afmaken, vallen ze een toneelrepetitie binnen van een regisseur en een groep acteurs. Ze proberen hen te overtuigen hun drama te spelen. Luigi Pirandello werd wereldberoemd met 'Zes personages op zoek naar een auteur' (1921). Zoals in al zijn romans en toneelstukken heeft de Italiaanse modernist en Nobelprijswinnaar het ook hier over de onzekerheid en leegte van het menselijk bestaan en over de mens die zich verschuilt achter maskers. Dat de mens in alle vrijheid zijn eigen rol creëert, blijkt een illusie te zijn. Centraal in dit stuk staat de inwisselbaarheid van fictie en realiteit. In een continue spanning tussen personages, die het esthetische of imaginaire verbeelden, en acteurs, die het echte leven representeren, slaagt Pirandello erin ons te doen aanvaarden dat er geen vast onderscheid is tussen werkelijkheid en illusie. Hij legt het als volgt uit in een regieaanwijzing: "De personages moeten niet opkomen als geestverschijningen maar als gecreëerde werkelijkheid, constructies van de onveranderlijke fantasie: dus werkelijker en steviger dan de onbestendige natuurlijkheid van de acteurs". Door als decor de theaterzaal zelf te kiezen, het symbool bij uitstek van schijn, en door op het toneel personages naast acteurs te zetten, stelde Pirandello het principe van illusie in vraag: dé theaternorm in zijn tijd die eiste dat op het toneel alles net echt leek. 'Zes personages op zoek naar een auteur' is een stuk over theater, filosofisch maar ook grappig, met veel kritiek op het theater. Maar tegelijkertijd is het een kitscherig melodrama, een gezinsdrama met incest en moord als belangrijkste ingrediënten. Het hoeft ons niet te verbazen dat Gerardjan Rijnders, artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam, dit stuk op de planken zet. Ook hij verkent al jaren de grenzen van theater. Ook hij gelooft niet in helderheid, maar in contradicties en gelaagdheden. Ook hij heeft het in zijn stukken over gebrek aan communicatie. En ook hij is een voorstander van het anti-illusionisme: "Doe maar niet gewoon alsof. Laat maar zien dat het eigenlijk niets reëels heeft, theater." Vorig jaar was Rijnders in deSingel te gast met wat een voorloper van het moderne drama van Pirandello genoemd kan worden: 'L'Illusion Comique' ('Zinsbegoocheling') van Pierre Corneille. Terwijl hij toen koos voor een oude tekst en een speelstijl die aan de retorica werd ontleend, gooit hij het nu over een andere boeg. Naast de verschillende werkelijkheden die Pirandello in zijn tekst oproept, schrijft Rijnders er nog een andere bij: in 'Zes personages op zoek' wordt een tekst die revolutionair was in de jaren twintig verweven met een hedendaagse Rijnders-tekst. De inwisselbaarheid van personages, rollen en emoties vormen het uitgangspunt van een voorstelling waarin Rijnders verder gaat daar waar Pirandello ophield.