Guy Cassiers

Sinds hij in 1992 Oud Huis Stekelbees verliet om als onafhankelijk theatermaker aan de slag te gaan, is hij de comfortabele zekerheid van een artistieke thuis uit de weg gegaan. Het muziek Lod, Kaaitheater, het Rotterdamse RO-theater en het NTG ontvingen hem echter met open armen als regisseur, terwijl hij zich binnen het acteurscollectief Maten sinds kort ook zelf weer op de scène waagt. Die waaier aan activiteiten en nieuwe configuraties, die onderling even grote verschillen als gelijkenissen vertonen, heeft Guy Cassiers er echter niet van weerhouden verder te bouwen aan een oeuvre dat hoe dan ook zijn stempel draagt. Thematisch hebben de voorstellingen van Cassiers steevast iets met tijd, met het geheugen en de herinnering, die zo selectief of dwingend zijn dat ze niet alleen het verleden vervormen maar - onvermijdelijk - ook de 'realiteit' hier en nu gaan bepalen. Het zijn mechanismen die de verhouding tussen de werkelijkheid en onze beeldvorming ervan op de helling zetten: hoe construeren we onze werkelijkheid, welke al dan niet ingebeelde herinneringen hebben we daarvoor nodig en welke beelden moeten we vergeten om te kunnen overleven? "Wat binnen het theater gebeurt, overkomt je ook als individu: je evolueert als mens en probeert schakeltjes te verzamelen en die een logica te geven. De wereld is fictief, want je maakt hem, je creëert hem zelf. Als je dat niet doet, kom je vast te zitten. Het is die verhouding waar het altijd over gaat in mijn werk." Dat Cassiers bij die zoektocht uiteindelijk zou terechtkomen bij Marguerite Duras, de auteur van het grote vergeten, leek bijna onvermijdelijk. Na 'Nuit et brouillard' (1955), een aangrijpende semi-documentaire over de rol van tijd en geheugen in de context van een gruwelijk gegeven als de concentratiekampen, verkreeg documentarist Alain Resnais de nodige middelen voor zijn eerste langspeelfilm met als thema de tragedie van Hiroshima. Niet in staat de juiste toon te vinden voor een feitelijke vertelling van zo'n onvoorstelbaar gebeuren, vroeg Resnais de aankomende novelliste Marguerite Duras een liefdesverhaal te schrijven "d'où l'angoisse atomique ne serait pas absente". Een eerste scenario-opdracht die ze, naar eigen zeggen, voornamelijk om financiële redenen aanvaardde. Met het succes van 'Hiroshima, mon amour' (1959) maakten Resnais en Duras onverwacht naam bij het internationale publiek en werd het tijdperk van de 'nouvelle vague' en de 'nouveau roman' ingeluid. Hiroshima, 1957. Tijdens de laatste draaidagen van een film over wereldvrede waarin zij een rol vertolkt, beleven een Franse actrice en een Japanse architect een kortstondige maar intense verhouding. Hij heeft de 'historische catastrofe' Hiroshima overleefd, wil dat moment niet loslaten maar moet wanhopig toekijken hoe de tijd alle sporen uitwist, hoe - ondanks alle bewijsstukken en museale getuigenissen, manifestaties en culturele gedenktekens - het verleden niet collectief bewaard, laat staan doorgegeven of door buitenstaanders begrepen kan worden. Zij, daarentegen, sluit zich juist bewust af van elke herinnering aan de oorlogstijd vanwege een zuiver persoonlijke geschiedenis: in het provinciale Nevers, net voor de bevrijding van Frankrijk, leefde ze een verboden liefde met een Duitse soldaat, een liefde die haar later tot collaboratrice maakte. Onvrijwillig, maar met een intensiteit die de herinnering aan Hiroshima nooit kan bezitten, herbeleeft ze haar verleden in haar liefde voor de Japanner en leert ze de oude beelden - nu en door toedoen van de Japanner bevrijd van clandestiniteit, schaamte en schuld - te vergeten. Voor hem een verschrikkelijk vergeten van de liefde zelf, voor haar een levensnoodzakelijke keuze voor het heden. De schijnbare opposities tussen herinneren en vergeten, collectieve schuld en persoonlijk drama, fysieke liefde en fysieke vernietiging, verleden en heden, vertellen en zien, 'Hiroshima' en 'Nevers-en-France' versmelten met elkaar in de combinatie van de zuivere, open taal van Duras en de suggestieve beelden van Resnais. Zo ook in Cassiers' voorstelling 'HMA' waar geluiden, filmbeelden en tekstprojecties de woorden kleuren waartussen het wit steeds nieuwe bomkraters laat zien.