Ivan Popovski - Atelier Piotr Fomenko

In 1993 signaleerden we reeds in ons seizoensprogramma dat in het Moskouse theater een vernieuwende dynamiek uitging van kleine theatergroepen in de marge van het officiële theater. De ruimte die zij bespeelden, was vaak kleiner dan het podium van een middelgrote zaal en het aantal toeschouwers per voorstelling uiterst beperkt. Toen schreven we: "Vreemd genoeg werkt die beperkte ruimte niet claustrofobisch, maar voegt een dimensie toe en creëert een open ruimte voor de verbeelding en het denken." Vijf jaar later blijkt deze analyse nog steeds geldig. Twee Russische regisseurs maakten enkele jaren geleden een minuscule, maar adembenemende theaterproductie waarvan de theatrale handeling zich afspeelt in een hotel. Valeri Fokin was achtendertig toen hij in volle perestrojka-periode directeur werd van een groot repertoiretheater in Moskou, het Ermolovatheater. Zijn hoop op een grote omwenteling binnen het gevestigde theater bleek ijdel: dit theater was niet klaar voor verandering. Thans leidt Fokin het kleine maar dynamische Theatercentrum Meyerhold waar hij onderzoek voert naar een synthese van woord, geluid en beweging. 'Hotelkamer in de stad NN' is een stuk uit Gogols 'Dode Zielen' en speelt zich af in een kamer bestaande uit twee verdiepingen, een ontwerp van scenograaf Alexander Welikanov en een waar kunstwerk. In deze kamer van een provinciepension bevindt zich de staatsbeambte en man van vervallen adel, Tchitchikov, die een bedrieglijke, maar winstgevende handel heeft opgezet in 'dode zielen'. Deze dode zielen zijn eigenlijk gestorven lijfeigenen waarvoor de grootgrondbezitters nog gedurende tien jaar belastingen dienen te betalen. Terwijl Gogol aan Tchitchikov de tijd van verscheidene honderden pagina's en de ruimte van het immense Rusland verleent, geeft Fokin hem een haast woordenloze eenakter, drie dagen en één enkele plaats, zijn hotelkamer. De handeling speelt zich af vlak voor Tchitchikovs bedienden de malafide praktijken van hun meester ontdekken, op het moment dat deze zich in een meesterlijke pantomime opmaakt voor het gouverneursbal. Ivan Popovski was achttien en sprak geen woord Russisch toen hij van Macedonië naar Moskou trok om er aan de Russische Theateracademie te gaan studeren. In de gangen van deze academie maakte hij, onder leiding van één van zijn mentors, de vijfenzestigjarige Piotr Fomenko, een theatervoorstelling rond het stuk 'Feniks' van de hedendaagse Russische dichteres Marina Tsvetajeva. Met wat kartonnen wanden, een projector en wat samengeraapte kostuums bracht hij samen met zijn medestudenten een meesterlijke evocatie van de vergankelijkheid van geluk. Theater gemaakt vanuit een overtuiging, zonder middelen en met één doel voor ogen: spelen, theater maken. Dit 'atelier', genoemd naar hun leraar, werd inmiddels een gezelschap dat bestaat uit tien acteurs en vier regisseurs. 'Een avontuur' speelt voor veertig toeschouwers die voor een opening van nauwelijks drie meter zitten en kijken naar de herinneringen van de oude Casanova. Daar waar de auteur de handeling situeert in kasteel Dux in Bohemen, waar Casanova zijn laatste jaren sleet, brengen Popovski's acteurs een pléiade van achttiende-eeuwse figuren tot leven in een goedkoop hotel, 'Balans' genaamd. Dertien jaar eerder immers ontmoette Casanova in dit hotel Henriette, die aanvankelijk vermomd was als de huzaar Henri en met wie hij een passionele verhouding aanging. Maar al heel gauw anticipeert Henriette op de scheiding. Zegt Tsvetajeva: "De ontmoeting met een geliefde, die men hartstochtelijk en in het geheim bemint, bestaat uit paradoxen: hoe koeler zij blijft in het bijzijn van de anderen, hoe warmer zij eigenlijk is. Hoe meer de geliefden verwijderd zijn, hoe groter de hartstocht; hoe meer zij bij mekaar komen, hoe meer zij zich als vreemden voelen; hoe meer zij elkaar toebehoren, hoe ondraaglijker het wordt en hoe gelukkiger zij zijn. Vergeten wij niet dat we ons in het hart bevinden van wat vals is: het theater."