Robert Wilson

Beeldend kunstenaar, regisseur, auteur, acteur en ontwerper Robert Wilson is ongetwijfeld een van de meest vernieuwende theatermakers van de voorbije twintig jaar. Net zoals de naam van Peter Brook onmiddellijk de notie acteurstheater oproept en die van Pina Bausch het danstheater, zo staat de naam van Robert Wilson voor sterk visueel theater waarin de meest uiteenlopende kunstvormen en alle facetten van het toneelgebeuren aan bod komen. Zijn fascinatie gaat daarbij uit naar een wereld die niet primair uit woorden bestaat maar uit innerlijke beelden, die niet gebaseerd is op een redelijke maar op een grafische logica en mijlenver verwijderd raakte van wat algemeen beschouwd wordt als de 'gewone' werkelijkheid. In 1991 creëerde hij een Duitse versie van 'La maladie de la mort' van Marguerite Duras aan de Berlijnse Schaubühne. Peter Fitz en Libgart Schwarz schitterden in de rollen van de man en vrouw die samen enkele nachten doorbrengen in een poging de onmogelijkheid die liefde heet te overwinnen. Dit seizoen neemt Wilson dezelfde tekst terug op met Lucinda Childs, zowel voor hem als voor deSingel een oude bekende, en met de Franse theater- en filmlegende Michel Piccoli. De eerste samenwerking tussen deze grote acteur - in het verleden onder meer geregisseerd door Peter Brook, Patrice Chéreau en Luc Bondy - en de eigenzinnige theatermaker die Robert Wilson is, kan de intensiteit van de voorstelling alleen maar vergroten. "De jonge vrouw die betaald de nacht met hem doorbrengt, zou in het midden van het podium op witte lakens moeten slapen. Ze zou naakt kunnen zijn. Rondom haar wandelt een man die hun verhaal vertelt. Diegene waarover het verhaal handelt, wordt nooit voorgesteld. Hier wordt het spel vervangen door de lezing. De twee acteurs zouden moeten praten alsof ze de tekst aan het schrijven zijn in aparte kamers, los van elkaar. De tekst zal verloren gaan indien hij theatraal gesproken wordt. Er moeten grote stiltes in acht genomen worden in de tijd tussen de betaalde nachten, wanneer er niets gebeurt, tenzij het voorbijgaan van de tijd. De man is getroffen door een essentiële en dodelijke zwakheid. De jonge vrouw is mooi, ze heeft persoonlijkheid." Marguerite Duras schreef 'La maladie de la mort' (1982) niet voor het theater. Toch liet ze de tekst, zoals veel van haar latere werk, eindigen met een reeks regie-aanwijzigingen. Het bevestigt alleen maar het vermoeden dat in principe elke tekst van Duras doortrokken is van de mogelijkheid tot enscenering, van de noodzaak uitgesproken te worden. Al was het maar omdat de stilte, die de voornaamste bron van haar schrijven is en zich in haar stijl genesteld heeft, erom vraagt gehoord te worden. Net zoals de ruimte die ze geeft door de economie van haar taal, door het weglaten van elk overbodig detail en elk ornament, erom vraagt verbeeld te worden. Het moet volgens Duras echter om een verbeelden gaan dat die imaginaire ruimte niet preciseert, inperkt of concretiseert. Marguerite Duras heeft het immers over het onzegbare, het onmogelijke, het onnoembare. Dat laten zien op een scène gebeurt alleen door de taal een resonantieruimte te bieden die in het dagelijkse leven niet meer gevonden kan worden. Door de bestaande conventies tussen woorden en beelden, tussen tekens en betekenissen te doorbreken. Door een ritueel te vinden waarin de 'normale' betekenissen van de tekst geofferd worden. Een vorm zoeken waarin de onmogelijkheid om aan de essentie vorm te geven duidelijk wordt, dat is niet alleen de paradox van de schriftuur van Marguerite Duras maar ook van het theater van Robert Wilson. Wilson offert de normale betekenis van de theatertekst: hij beschouwt haar als een 'audiopartituur' die zijn ideeën genereert, maar waarbij hij geen poging onderneemt de contradictie tussen klank en betekenis op te heffen. Hij houdt niet van acteurs die in hun spel de tekst al interpreterend reduceren tot één betekenis die andere betekenissen toedekt en zo de toeschouwer de vrijheid van de keuze ontneemt. Hij laat de teksten met rust, en als de teksten goed zijn, worden ze er alleen maar sterker door. Zijn producties kunnen nog het best omschreven worden als collages van droombeelden met een muzikale structuur, een architecturale ordening van geluiden, woorden, beelden en bewegingen. Deze hebben elk hun noodzaak en logica, hun eigen tempo en kleur, hun eigen schoonheid en poëzie. En daarin staat het de toeschouwer vrij te bewegen, erbij stil te staan of zich er door te laten meeslepen. Hoe ensceneer je een auteur die iedere dramatische handeling overbodig vindt? Hoe spreek je wanneer er niets meer te zeggen valt? Hoe toon je wat niet kan gespeeld worden? Hoe creëer je een ruimte waarin het ongrijpbare vorm krijgt? Robert Wilson antwoordt Marguerite Duras.