William Kentridge - Handspring Puppet Company

William Kentridge en de Handspring Puppet Company zagen we voor het eerst aan het werk dankzij het Arkproject van Antwerpen 93. Dit kleine maar hechte gezelschap van veelzijdige kunstenaars bracht toen 'Woyzeck on the Highveld' (1992), dat in 1994 hernomen werd op het eerste KunstenfestivaldesArts, waarop een jaar later 'Faustus in Africa' (1995) volgde. Handspring Puppet Company werd in 1981 door de pas afgestudeerde academiestudenten Adrian Kohler en Basil Jones opgericht met de bedoeling vernieuwend poppentheater te maken voor kinderen. 'Woyzeck on the Highveld' betekende hun eerste samenwerking met William Kentridge, tekenaar, animatiefilmmaker en theaterregisseur. Samen maken zij voorstellingen die een subtiel samenspel vormen tussen levensgrote poppen, acteurs en animatiebeelden. Theater met een onmiskenbaar politieke draagwijdte, dat zijn materiaal put uit de actualiteit, maar alert blijft voor de eigenheid van kunst, die elke vorm van ideologische dwangmatigheid uitsluit. 'Ubu and the Truth Commission', gecreëerd in Johannesburg in juni 1997, is hun meest uitgesproken politieke enscenering. Het stuk plaatst vraagtekens bij de 'Waarheids- en Verzoeningscommissie' die het onderzoek leidt naar de schending van de mensenrechten tijdens het apartheidsregime van de voorbije vijfendertig jaar in Zuid-Afrika. De hoorzittingen van deze commissie zijn van tweeërlei aard. Eerst aanhoort 'het publiek' de getuigenissen van de slachtoffers of hun familieleden. Vervolgens komen de eigenlijke amnestie-hoorzittingen aan de beurt: de daders leggen bekentenissen af en daarvoor mogen zij zo veel mogelijk bewijsstukken aandragen. Daarin ligt de wrange ironie van de commissie: naarmate mensen meer en meer bewijzen voor hun gepleegde gruweldaden aanbrengen, neemt hun kans op amnestie toe. Dat strafrechtelijke vervolging (en vergelding) daardoor niet plaats heeft, zorgt voor heel wat commotie in de Zuid-Afrikaanse samenleving. 'Ubu and the Truth Commission' respecteert in grote mate het karakter en de geest van het literaire werk 'Ubu Roi' van Alfred Jarry, dat een onmiskenbare invloed uitgeoefend heeft op het hedendaagse theater. De absurde taal en gedragingen van de afschuwelijke Père Ubu, die een koning wil vermoorden om vaker worsten te eten, werken op onze lachspieren, maar zijn in feite een weerspiegeling van de diepere aard van de mens zoals Jarry die ziet. Het personage van Pa Ubu - laf, sadistisch, tiranniek en grootsprakerig - dient bij Kentridge als metafoor voor macht en repressie in Zuid-Afrika. In de voorstelling van Handspring Puppet Company worden Pa en Ma Ubu gespeeld door acteurs. Door zijn animatiebeelden kan Kentridge bovendien het abstracte beeld van Ubu door Jarry (de dikke Ubu met een punthoofd en zijn borstkas in spiraalvorm) behouden, in schril contrast met het frenetieke acteerspel van Dawid Minnaar, die meesterlijk de rol van de listige, snoevende Ubu vertolkt. De commissieleden en de getuigen daarentegen worden voorgesteld door poppen, waarbij zoals steeds bij de Handspring Puppet Company de poppenspelers zichtbaar zijn. Tenslotte worden de handlangers van de sluwe Pa Ubu voorgesteld door een driekoppige krokodil met open muil, groot genoeg om te verslinden wat kost wat kost moet verdwijnen. "In Zuid-Afrika is er momenteel een concurrentieslag aan de gang tussen papierversnipperaars en fotokopieermachines. Voor elke politiechef die documenten uit het verleden versnippert, zijn er ondergeschikten die deze documenten kopiëren om ze als bewijsmateriaal aan te brengen en zich aldus tegen mogelijke vervolging veilig te stellen."