Anne Teresa De Keersmaeker - Rosas

Gestadig schrijft Anne Teresa De Keersmaeker voort aan haar eigenzinnige roman fleuve. Het onmiddellijke succes van 'Fase' en 'Rosas danst Rosas' uit de beginperiode van het gezelschap heeft op geen enkel moment geleid tot een toepassing van het principe 'hoe groter de bijval, hoe aanlokkelijker de formule'. Wel integendeel. Telkens weer slaagt Anne Teresa De Keersmaeker erin de interne logica van haar taal aan rijkdom te doen winnen, de stroom te vertakken én te verdiepen. Naast een scherp inzicht in het eigen werk, spelen talloze ontmoetingen, invloeden, confrontaties en kruisbestuivingen hierin hun rol. De meest centrale ontmoetingsplaats is wellicht die tussen de producties zelf. Hoe verschillend ook in aanpak, de opeenvolgende choreografieën vormen geen breekpunten, maar kruisen en snijden elkaar, zoeken de dialoog op en vervlechten zich tot een groot veranderend verhaal dat talloze nevenverhalen bevat. Zowel het meenemen van scenografische elementen en bewegingslijnen, van structuren en van hele citaten, als het hernemen van oude producties gebeurt nooit willekeurig. Telkens wordt een nieuwe invalshoek geboden en verschuift er iets tussen verleden en heden, tussen wat voorafging en de huidige configuratie waarin het oude nieuwe betekenis krijgt. Daarom staat 'Fase. Four movements to the music of Steve Reich', het begin, binnen hetzelfde seizoen naast het nog te creëren 'Three movements to the music of Schönberg, Berg & Wagner', het voorlopige eindpunt. Daarom wordt in dit laatste werk 'Verklärte Nacht', een choreografie die deel uitmaakte van de recente Munt-productie rond Schönberg, herschreven binnen een nieuwe omgeving: Bergs 'Lyrische Suite' en één van Wagners Wesendonkliederen. Niet toevallig zijn Richard Wagner, Arnold Schönberg en Alban Berg op hun beurt protagonisten van een 'ontmoeting' die rond de eeuwwisseling plaatsvond. "Zelden beseft men dat tussen de techniek van de voorouders en die van een nieuwlichter, een verbinding, een link bestaat en dat in de kunsten geen enkele nieuwe techniek tot stand komt die niet in het verleden wortelt," schrijft Schönberg op het einde van zijn leven. De stap van volle romantiek via laat-romantiek naar atonaliteit is geenszins een breuk. Wagners beroemde akkoord uit 'Tristan en Isolde', waarvoor de Wesendonkliederen (1859) voorstudies vormden, was de symbolische aanzet tot Schönbergs zoektocht - in 'Verklärte Nacht' (1899) nog in zijn beginstadium - naar een mogelijkheid om de evenwaardigheid tussen harmonie en melodie door te denken. Het gevecht tegen de tonale begrenzingen leidde tot het twaalftonenstelsel, een methode die Schönbergs leerling Alban Berg voor het eerst zelf toepaste in zijn 'Lyrische Suite' (1926), een werk dat op zijn beurt diezelfde Wagner citeert. De sleutelwoorden die de evolutie van Wagner tot Berg markeren, zijn ook van toepassing op de evolutie tussen 'Fase' en 'Three movements' bij Anne Teresa De Keersmaeker: het toenemende belang van variatieprincipes op kleine bewegingscellen, de paradox van het zoeken naar een formele logica die de expressiviteit vergroot, het steeds consequenter toepassen van structuren als de inversie, het spiegelbeeld en de cirkel, zonder te vervallen in een systeem. Maar de door de choreografe gekozen composities verraden naast een gelijklopende vormelijke interesse ook een gemeenschappelijk thema. De ontmoeting of de liefde, die in al haar universaliteit reeds een paar voorstellingen voorop staat in het werk van Anne Teresa De Keersmaeker, vormde zelfs de concrete aanleiding tot het schrijven van de betreffende composities. Richard Wagner onderbrak zijn Siegfried-cyclus om liederen te componeren op de teksten van zijn geliefde Mathilde Wesendonk. Schönbergs keuze van het lyrische gedicht 'Verklärte Nacht' van Richard Dehmel vindt zijn verklaring in de liefde voor Mathilde Zemlinsky. En Alban Berg nam zijn en haar initialen AB/HF en het lievelingsgetal van Hanna Fuchs als basis voor de keuze van de toonhoogten en de duur van de bewegingen van de 'Lyrische Suite'. Een laatste ontmoeting. Binnen de evolutie, de vertakking én de verdieping, die haar werk kende sinds de creatie van 'Fase' in 1982 is er echter één constante. Meer nog dan de choreografe "die het publiek naar muziek heeft leren kijken" is Anne Teresa De Keersmaeker de choreografe die het spanningsveld tussen deze voor elkaar openstaande kunstvormen volledig weet uit te buiten. De dans illustreert de compositie net zomin als de muziek de choreografie begeleidt, maar tussen beide polen speelt zich een wonderlijk gebeuren af dat de afzonderlijke componenten overstijgt. "Worden is nooit imiteren, noch doen alsof, noch zich conformeren aan een model. Een ontmoeting is misschien hetzelfde als een worden. Je ontmoet mensen, maar evengoed bewegingen, ideeën, gebeurtenissen en entiteiten. De ene term wordt niet de andere, maar elk ontmoet de ander, een worden dat niet gemeenschappelijk is aan beide. Dat is de dubbele vangst: zelfs niet iets dat in het ene zou zijn, of iets dat in het andere zou zijn, ook al zou dat uitgewisseld of vermengd kunnen worden, maar iets dat tussen de twee in is, buiten de twee, en dat in een andere richting stroomt." (Gilles Deleuze)